Mammec tesnem, timazighin d imazighen di Yarrif ira qqaren izran, nigh teoyaren izran. Izran a ssawren x wattvasv n ighezdvisen n tudart d imxumbar iteddaren imezdagh n Arrif. Macca deg iseggusa ineggura, izran trahen ad weddvaren, minzi mkur tamghart nigh aryaz itmettan, uca tiri yessen izran; amecnaw ijjet n tdellist ikemdven.
S manaya, rxedmet i din zzat negh nettat ixess anegh ad nesmun marrva min iqqnen..
ghar tussna d idles amazigh, mara nexs ad neddar am neccin am marrva imezdagh n umadval, mahend war ntweddvar, ad nedwer am ubagher yexsen ad yegg ticri n tsekkurt, ghar uneggar tweddvar as ticri nnes.
U zeg ighezdisen i xef ssawaren izran a, ntaf: tayri/aridva, azawar, izran n tesrit d usri, izran n umennugh (Oebdkrim 1921-1926, Muhammed Amezzyan 1908-1912, Franco 1936-1939). Maca nec tira inu ad tiri x izran n uzwag.
Irifiyen am marra imezdagh n umadval, ffghen tamurt nsen arezzun x ureqquz n weghrum, ghar umezwar ira tcarraqen, wis sin tgharraben, wis kradv ssentan zekkûn aman ghar Uruppa; zekkûan x iourar n igharruba ghar timura n barra, am Spanya d Uliman:
Agharrabu n Mritc ikki d rmas rmas
Yusi d ad ioemmar ar Spanya issars
***
Agharrabu n jjdid yuri d aman aman
Ykessi ccababiya ar tmurt n Uliman
Zeg ughezdvis nnidven, ntaf wenni ixedmen deg Uliman yecneo, minzi rxedmet nni war day s bu tamara:
Alimanya rxedmet gi tiri
Wen ssin d yarewhven yewwi d ssedrawi
S manaya ntaf azrawi itettar zeg Uliman ad yarzvem tiwwura nnes i yhvudriyen ad zvwan:
A Yalmanya aya targa n waman
Aya tamennexrut jj ibrighen ad odan
U bnadem mara yeffegh tamurt nnes, itek attvas n iseggusa war d itraggûh:
Tamurt n lxarij a refwah n tteffah
Wen irahen ara din ma oad ad yarewweh
Amezwag ira itejja rwacun nnes d iwehdaniyyen, s manaya ntaf izri ya itettar zzay s ad yemsawadv ak rwacun nnes:
Issek ayi d ssram arr as ssram ines
Ini yas ad yarewweh netta s udvar ines
Deg ughezdvis nnidven, ira yedjis uxariji tasment zzay s tinni war yezvwi babat sent bu waman. X manaya issawaren izran a:
A yedjis n ulimani char zgi temghar
Babam yecca yiref yarnu ra d akidar
Tarr d yedjis n Ulimani tenna:
sst wi qqar roib a yect mi tvencic
Babam mri yezvwa ad taf yecci ten s arric
Deg iyyar a ntaf izran nnedvni tzawaren yenni ira yexsen ad zvwan aman, maca ak uneggar qqimen da:
Svahhit a ddiwana svahhit umi teggid rfarz
Svahhit umi tarrid acewwar ad icarz
***
Svahhit a ddiwana svahhit amen itiri
Svahhit wami tarrid abarrah ar dinni
***
A tesran ttesrihh qeroen imeksawen
Reboadv n yewdan nnekwet war teorimen
Deg umezwar ira Irifien zvekkûan s basbur, zi ssenni teffegh d visa, ak uneggar iban d remrac n recwaghedv. X manaya ssawaren izran a:
Wen tessezvwa temghart ma yetsemma yezvwa
Ggem as tahezzamt ggem as qendura
***
Ibrighen nnegh tghaman teghmart
Thaman ttesrih a ten tessezvwa temghart
Azwag yebdva jar rwacunat ira iteddaren marrva, yebdva jar ihvudriyen d thvudriyin itexsen aya waya, ira yessitimen ad ddaren di taddart d icten, maca agharrabu n zvekku yebdva jar asen.
Qqaren izran di manaya:
Agharrabu n Mritc yekk d rebhar rebhar
Yus id ad ioemmar rebput inem a reomar
***
War dam tsimihegh a tiyara yedvwin
Teksi d llif inu tiwyet i trvumiyyin
***
I wami gha tesrigh llif yudef Aliman
Yudva yi d umettva yescemdv ayi idvudvan
***
Meskin ya llif inu di Pulanda wehdes
Ikessi tittvawin netta d uocir ines
Bettvu ya i yezmen urawen itexsen, yejja tihenjirin sqadant ijdvadv d ireqqasen gha tayri nsen:
A yajdvidv yettvawen mkur ddewla yekk it
Ruh siwedv as ssram i llif mara terq it
***
Ruh siwedv as ssram a tbaghra yettvawen
Llif inu yuyar char rugh d imettvawen
Ar danita takkûdegh ghar uneggaru n tafart-a, ssitmegh ad irin izran a fsusen x urawen nem. Afus g fus timmuzgha afus g fus tanekra.
(amazigh39@yahoo.fr)
N.B. Lire P: h
Source: Oebdlmuttvalib ZIZAWI (tasdawit n Ujda) - tawiza.net